واسط مغز کامپیوتر Neuralink: صحبت کردن با کمک ذهن

واسط مغز کامپیوتر Neuralink: بیمار ALS با فکر کردن گفت «دوستت دارم» | نقد علمی میخائیل لبدف

این ویدیو در حوزه واسط مغز-کامپیوتر بسیار لحظه زیبا و احساسی هست، اما همزمان چند سؤال مهم را هم ایجاد کرده است. در همین راستا، یکی از پژوهشگران باتجربه این حوزه،Mikhail Lebedev ، نقد مهمی منتشر کرده است.

آزمایش جدید Neuralink

چند روز پیش Neuralink ویدیویی با عنوان «Speaking With The Mind» منتشر کرد. در این ویدیو، تری (Terry / Terence Mandable)، مردی مبتلا به ALS از نوع bulbar-onset، نشان داده می‌شود که به دلیل پیشرفت بیماری، صحبت کردنش بسیار نامفهوم شده است.

او با ایمپلنت N1 شرکت Neuralink که در قشر حرکتی مربوط به گفتار قرار گرفته، سیگنال‌های مغزی خود را به گفتار تبدیل می‌کند. ابتدا با تقلید حرکت لب و زبان سیستم را آموزش داده و بعد فقط با فکر کردن به کلمات، صدای سنتزشده‌ای شبیه صدای خودش تولید می‌شود. یکی از تأثیرگذارترین لحظات ویدیو زمانی است که او به همسرش می‌گوید «دوستت دارم».

لینک ویدیو اصلی: https://www.youtube.com/watch?v=_j806JHhCRo

معرفی مختصر شرکت Neuralink

Neuralink شرکت آمریکایی تأسیس‌شده توسط ایلان ماسک است که روی توسعهٔ واسط مغز-کامپیوتر (Brain-Computer Interface) کار می‌کند. هدف اصلی آن ساخت ایمپلنت‌های مغزی بسیار ظریف و بی‌سیم است که بتوانند سیگنال‌های عصبی را با دقت بالا بخوانند و در آینده حتی سیگنال به مغز بفرستند.

تا امروز تمرکز اصلی Neuralink روی کمک به افراد فلج یا مبتلا به بیماری‌هایی مثل ALS بوده تا بتوانند با فکر کردن، کامپیوتر، موبایل یا حتی بازوی رباتیک را کنترل کنند. پروژهٔ VOICE نیز برای بازگرداندن توانایی گفتار طراحی شده است.

 ابهامات و سؤالات مطرح‌شده در مورد آزمایش Neuralink

ویدیو از نظر احساسی بسیار قدرتمند است، اما همزمان چند سؤال مهم را هم ایجاد کرده، اینکه آیا برای این بیمار خاص، جراحی تهاجمی مغز ضروری بوده یا روش‌های غیرتهاجمی هم کافی بودند؟  داده‌های دقیق علمی (دقت، تأخیر، نرخ خطا) هنوز منتشر نشده است. دوام بلندمدت ایمپلنت داخل مغز چقدر است؟ آیا جنبهٔ تبلیغاتی ویدیو بر شفافیت علمی غلبه کرده؟

در همین راستا، یکی از پژوهشگران باتجربه حوزه واسط مغز-کامپیوتر، Mikhail Lebedev، نقد مهمی منتشر کرده است.

میخائیل لبدف(Mikhail Lebedev) کیست؟

میخائیل آلبرتوویچ لبدف (Mikhail A. Lebedev) یکی از پژوهشگران شناخته‌شده و باتجربه در حوزهٔ **واسط مغز-کامپیوتر** است. او سال‌ها در دانشگاه دوک آمریکا در کنار میگل نیکوللیس کار کرده و آزمایشگاه نورو فیزیولوژی پریمات‌ها را مدیریت می‌کرده است. تمرکز اصلی پژوهش‌های او روی رمزگشایی سیگنال‌های مغزی برای کنترل اندام‌های مصنوعی و بررسی انعطاف‌پذیری قشر مغز بوده است.

او اکنون در روسیه (اسکلتک و مؤسسهٔ فیزیولوژی تکاملی سچنوف) فعالیت می‌کند و بیش از صد مقالهٔ علمی در این حوزه دارد.

 نقدهای میخائیل لبدف دربارهٔ آزمایش Neuralink

 ۱. آیا جراحی تهاجمی برای این بیمار توجیه دارد؟

لبدف اشاره می‌کند که تری هنوز قدرت حرکت دارد و فلج کامل یا locked-in نیست. او می‌توانست با روش‌های ساده‌تر مثل تایپ کردن روی گوشی و تبدیل متن به گفتار، همان پیام را منتقل کند. سؤال اصلی این است که آیا منافع این جراحی برای فردی که هنوز تا حدی توانایی ارتباط دارد، ریسک‌های جراحی باز جمجمه را توجیه می‌کند یا خیر.

۲. ویدیو هست، اما داده علمی نیست

او تأکید می‌کند که آنچه منتشر شده یک ویدیوی احساسی است، نه گزارش علمی. هنوز هیچ مقالهٔ داوری‌شده‌ای دربارهٔ دقت سیستم، میزان تأخیر بین فکر و گفتار، یا عملکرد واقعی دیکودر گفتار منتشر نشده است. گزارش‌های غیررسمی حتی از تأخیر چندثانیه‌ای صحبت می‌کنند. به گفتهٔ لبدف، پیشرفت واقعی علمی با عدد و داده مشخص می‌شود، نه فقط با ویدیوهای تأثیرگذار.

 ۳. دوام و زیست‌سازگاری بلندمدت ایمپلنت

یکی از چالش‌های کلاسیک ایمپلنت‌های مغزی، واکنش مغز به جسم خارجی است. مغز معمولاً بافت اسکار گلیال تشکیل می‌دهد و به مرور سیگنال الکترودها ضعیف می‌شود یا الکترودها جابه‌جا می‌گردند. لبدف می‌گوید Neuralink ادعا کرده پاسخ بافتی مطلوب بوده، اما بررسی‌های مستقل هنوز نگرانی‌هایی دربارهٔ پایداری بلندمدت مطرح می‌کنند. اگر ایمپلنت بعد از چند ماه یا یکی دو سال عملکردش افت کند، ارزش جراحی برای بیمار بسیار کاهش می‌یابد.

تصویر اصلی 

در این مقاله این چالش کاشت الکترود در قشر مغزی توضیح داده شده است.

 ۴. مسائل اخلاقی و آسیب‌پذیری بیماران

بیمارانی که در مراحل اولیهٔ این کارآزمایی‌ها شرکت می‌کنند معمولاً در وضعیت ناامیدکننده‌ای هستند. این موضوع می‌تواند باعث شود در فرآیند رضایت آگاهانه، بیشتر تحت تأثیر امید و تصاویر امیدوارکننده قرار بگیرند. لبدف هشدار می‌دهد که باید مراقب «خوش‌بینی اجباری» بود و ریسک‌های واقعی جراحی (عفونت، خونریزی، آسیب بافتی و داشتن وسیلهٔ دائمی در مغز) را شفاف بیان کرد.

 جمع‌بندی

ویدیوی Neuralink لحظه‌ای بسیار انسانی و تأثیرگذار را نشان می‌دهد و امید تازه‌ای برای بیماران مبتلا به ALS ایجاد کرده است. با این حال، نقدهای میخائیل لبدف یادآوری می‌کند که فناوری‌های حوزهٔ واسط مغز کامپیوتر باید همزمان با پیشرفت فنی، شفافیت علمی و استانداردهای اخلاقی بالایی هم داشته باشند.

علم واقعی در داده‌های منتشرشده، مقالات داوری‌شده و بحث باز دربارهٔ محدودیت‌ها زندگی می‌کند، نه فقط در ویدیوهای احساسی.